Pojęcie eseju

Słowo Essai po francusku oznacza próbę. Od tego właśnie słowa wywodzi się nazwa gatunku. Jest on gatunkiem z pogranicza literatury pięknej i naukowej, wypowiedzią prezentującą pogląd autora w jakiejś kwestii. Najczęściej wyraża jego punkt widzenia na tematy filozoficzne, artystyczne, czasami przybiera formę manifestu lub krytyki literackiej.

 Jak twierdzi Michał Paweł Markowski, esej, jako gatunek literacki, jest niemożliwy do precyzyjnego zdefiniowania. Zdaniem badacza poetyka tego rodzaju publicystyki jest mało przydatna z genologicznego punktu widzenia.

Na początku XX wieku esej oznaczał zarówno wypracowanie szkolne, studenckie, prace semestralną , a także artykuł polityczny. Zaznaczyć należy jednak, iż esej to także gatunek literacki, czyli ujmujemy go również jako dzieło sztuki. Musimy przyznać, że jego sposób istnienia różni się nieco od sytuacji innych form gatunkowych, takich jak np. powieść, ballada czy oda. Wzorzec gatunkowy tej impresji zostaje ustanowiony właściwie przez 1 pisarza – Monteskiusza. Oczywiście, warto się starać rekonstruować prehistorię gatunku, odwołując się do platońskich dialogów, utworów Plutarchaczylistów Seneki.

Gatunek ten bardzo wyraźne proponuje twórcy i odbiorcy pewien sposób rozumienia samego siebie, innych ludzi, dziedzictwa kulturalnego. Rozprawa ta nie poprzestaje na prezentacji, ujawnieniu różnych stanowisk, prowokuje między nimi spór, grę. Ale nigdy nie powinno to oznaczać skłonności do publicystyki. Ten rys publicystyczny ma to w sobie, iż nieustannie kwestionuje oczywistość i rutynę, stawiając coraz to nowe pytania, na które zresztą nie stara się za wszelką cenę odpowiedzieć. Wybór gatunku jest decyzją pociągającą za sobą określony stosunek do świata wartości. Tekst eseistyczny często sprawia wrażenie niespójnego. Bierna lektura wypowiedzi eseistycznej uniemożliwia zrozumienie i interpretację utworu. Czytelnik nie jest tu pouczany czy informowany – esej zakłada jego aktywny udział w konstytuowaniu swojego sensu. Stąd może bierze się fragmentaryczność eseistycznego myślenia, które nieustannie eksperymentuje i poszukuje. Masz kłopot z interpretacją eseju? Zgłoś się do fachowców. Esejowi nie grozi autorska dyktatura, spotykana w publicystyce, gdyż rezygnuje on z tendencyjności. Przeniknięty jest duchem rozmowy prywatnej, której uczestnicy nie potrzebują masek, gdyż pragną pozostać sobą. Esej jednakże nie jest subiektywistyczny, bo eseista nie narzuca siebie jako jedynej miary rzeczy. W dobrym eseju nie znajdziemy śladu systemu, nie mówiąc już o jakichś dogmatach.

Dla eseisty świat jest zbyt niepewny, natura zbyt różnorodna, a sam człowiek zbyt słaby, aby mógł dotrzeć do prawdy. Nie oznacza to jednak, że jej w ogóle nie ma. Esej nie głosi relatywizmu.

Eseista raczej bada niż sądzi. Bliższe jest mu poszukiwanie nowych wartości niż kompromitowanie tandety. Także ukazując dramatyczne konflikty z rzadka potępia wprost, nigdy nie agituje za jakimś ostatecznym, rzekomo doskonałym rozwiązaniem. Obca jest mu histeria ideologów, romantyczna gorączka ludzi, którzy stali się niewolnikami własnych racji, utożsamili się z nimi. Ci zwykle nie znają innych sposobów porozumiewania się z bliźnimi jak tylko propagandę. Kiedy chce coś czytelnikowi poradzić, sięga eseista po perswazję, chciałby przekonywać własnym przykładem niż argumentami, stylem niż pasją.

Esej to jeden z najbardziej ekspansywnych gatunków literackich w literaturach europejskich i amerykańskiej XX w. Jego ekspansja wyznaczana jest z jednej strony przez wpływ, jaki wywarł na przemiany gatunku powieści – kanonicznymi przykładami są powieści R. Musila, T. Manna, M. Bułhakowa i M. Kundery, a w literaturze polskiej - Na wysokiej połoninie S. Vincenza i Ferdydurke W. Gombrowicza. Z drugiej zaś strony tym, że właśnie esej jest jednym z tych gatunków literackich, który “przygotował” przemianę na obszarze świadomości literackiej związaną z “wyczerpaniem” możliwości tradycyjnych norm literackości – fikcji, “uporządkowania naddanego”, sposobu obrazowania. Coraz częściej nie tylko w szkołach średnich, ale i na studiach zadaniem jest napisanie właśnie eseju. Możemy pomóc w przygotowaniu i opracowaniu materiałów, wystarczy wysłać wypełniony formularz.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>