Charakterystyczne cechy eseju

Esej możemy charakteryzować na czterech płaszczyznach:
  1. podmiotem literackim –  realizacja podmiotu literackiego w eseju przetwarza się poprzez opis, interpretację lub dociekanie problemu. Może to być podmiot fikcyjny lub autobiograficzny, zawsze jednak istotą wykonywanych przez niego czynności jest jednorazowość i indywidualność rozumowania oraz strona estetyczna i oryginalność sposobu przekazu. Jego występowanie odróżnia omawiany gatunek od gatunku naukowego i jest jednocześnie jednym z istotniejszych źródeł hybrydyczności

  2. narracją – Istotą eseju jest refleksja. Narracja nie nakłada na autora żadnych wymogów formalnych. Może być dowolna, nieliniowa, nielogiczna. Musi jednak doprowadzić odbiorcę do refleksji Rozumowanie prowadzone w eseju nie podlega wymogom linearności i logiki, jego kształt podlega suwerennej decyzji podmiotu eseju.

  3. stosunkiem podmiotu do przedmiotu dyskursu prowadzonego w eseju (= świata przedstawionego) – Wyraża się ono w subiektywnym doborze argumentów autora, jakiego ten dokonuje, by w odpowiedni sposób przedstawić główną tezę utworu. Ważne jest, że nie ma on obowiązku prezentowania racji obu stron. Nie musi być sprawiedliwy i bezstronny, wręcz przeciwnie, wymaga się od niego zajęcia jednego stanowiska, a następnie skutecznego wybronienia go.

  4. językiem, stylem i kompozycją – Elementy językowo-stylistyczne oraz kompozycja są w eseju wynikiem samodzielnych wyborów dokonywanych przez podmiot zdeterminowany typem i celem refleksji. Styl oscyluje między poetycką ozdobnością a naukowym ascetyzmem i terminologicznym scjentyzmem. Kompozycja najczęściej zmierza do struktury otwartej.

  1. Podział eseju

Esej możemy podzielić na płaszczyźnie: treści, kompozycji, użyteczności, funkcji i sposobu wpływania na świadomość odbiorcy.

Na płaszczyźnie treści możemy wyróżnić:

  1. esej publicystyczny

  2. esej popularnonaukowy

  3. esej literacki

Płaszczyzną podziału jest podział ze względu na kompozycję, która może być uporządkowana, bądź sprzeczna z przyjętymi normami literackimi. Rozróżniamy tutaj:

  1. esej formalny

  2. esej nieformalny (personalny)

Ze względu na użyteczność, czyli na możliwe wykorzystanie eseju przez czytelnika wyróżniamy:

  1. esej odnoszący się do faktów

  2. esej interpretująco-wartościujący

  3. esej literacki

Podział ze względu na sposób wpływania na świadomość odbiorcy, polega na segregacji esejów w taki sposób, w jaki jest traktowany adresat. Mowa jest tutaj o dystansie pomiędzy nim a nadawcą. Wyróżniamy więc:

  1. esej przytaczający zjawisko (opisujący)

  2. esej analizujący zjawisko (komentujący)

  3. esej przekonujący do poglądu (perswazyjny)

Ostatnią płaszczyzną podziału eseju jest podział ze względu na funkcje. Wiemy dobrze, że wyróżniamy następujące funkcje tekstów literackich: informatywna, ekspresywna, impresywna, poetycka i faktyczna. W związku z tym możemy wyróżnić:

  1. esej informatywny

  2. esej ekspresywny

  3. esej impresywny

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>